Essay

HIllit maluginiarsimavigit ilulissap imaluunniit iigartartup imaanut attuumanerani tarrat, imaq qulaatilaarlugu ersittartut? Aka Høeghip qalipagaani Icebergs – from the Ice Fjord-imi (2014-15) taakku immaqa kusassaataannartut paasineqarsinnaapput. Tarrat taartut ilaatigullu titarnerit tungujorraarissut sikunik imermillu sikup tunngavianik immikkoortitsipput. Qalipaat iluaqutigalugu atorluarlugulu qalipakkami assigiinngitsunik immikkoortiterisoqarsinnaavoq, qaat akornanni assigiinngissutsinik titartaalluni (siku imerlu), imaluunniit qitiusunik aalajangersimasunik ersersitsilluni. Tamannali annikissorisaq pissusissamisuunngitsutullu isigineqarsinnaasoq, inuullu takorluuineranit imaluunniit avatangiisinik kusassaanermit pinngorsorisaq, tassaavoq taaneqartartoq immap attugaani titarneq.

Immap attugaani titarneq, erngup kissarnerusup siku assallugulusooq kiggaliorfigippagu pinngortarpoq. Eqqornerusumik taassagaanni tassaavoq erngup aalanerani (anoreqarnerani, tinittarnerani ulittarneranilu) imermi kissassutsit ilutigalugit, sermip aakkiartornera putusarneralu. Pisartoq taanna aalajangersarniarlugu allatut atsiisoqartarsimavoq, ass. aattoqarnerani naqqani kiliorneq (melt-under-cutting), kisianni immap attugaani titarneq (waterline notching) naleqqussoraarput, immammi attugaani pisartoq kisiat samminiaratsigut.

Immap sikumi titarniliortarnera sikumik qulaaniittumik qajannaallisaasarpoq avissaartitsinermillu kinguneqarsinnaalluni (aamma nakkaanermik taaneqartartoq). Tamanna ilulissanik nutaanik pinngorartitsisarpoq. Taamatut nakkaasoqartarnera assut immikkuullarissuuvoq, amerlanertigut sikup kaajallannera annikittarpoq sikulu amitsukujooq imaanut sisoornerusarluni. Qaarsuit nakkaasarnerinut assinguvoq, qaarsuit tunngaviannut mallit tukkaangata tunngavik aserorterneqartarpoq, ujaqqat qulaaniittut imaanut nakkaatillugit.

Sikumik putuliorneq taamaattoq Antarktisimi sikorsuarnut angisoorsuarnut nakkaasartunut naleqqiullugu, sumiiffinnilu soorlu Sermeq Kujallermi (Ilulissat Sermersua, Kalaallit Nunaata kitaani) aamma Helheimip Sermersuaani (Kalaallit Nunaata kujataata kangiani) takusartakkatsinnut sanilliullugu annikitsuararsuuvoq. Tamannali sumiiffinni amerlasuuni sermip saavata tunuariartorneranut, aasaaneranilu sermip iigartartup arriitsumik nungukkuartuaarneranut pingaarnertut peqqutaasorineqarpoq.

Ilulianittaaq iigartartumit nakkaasimasuni immap attugaani titarnerit takuneqarsinnaapput, soorlu aamma Høeghip akrylimik qalipagaani takuneqarsinnaasut. Ilulissat angalasutut oqaatigineqartarput. Suminngaanneerfeqarput sumukarfissaqarlutillu. Høeghip qalipagaani immap attugaani titarnerit isiginiarutsigit, pisartoq tamanna ilulissanillu ilusilersuisartoq eqqumaffiginarpoq. Ilulissat annerit minnerillu kangerlummi ingerlaarput, seqerngup qinngornerata imaq kuultimik qalipaatilersoraa. Imaluunniit kinnikut sermip iluaniissimagaluartut maanna ilulissat aakkiartornerini imaanut siaruaassinnaalerput. Ungasissumi ilulissat nuissanut appasissunut kattunneqarsimasutut ipput. Qalipaatit tungujortut qorsuillu puikkarnertut isikkoqarput - ilulissat qilammut qaffakkiartorpat imaluunniit nuissat imaanut appariartorpat? Immap attugaani titarnerit sikuni ingerlaartuni assigiinngitsunillu angissusilinni takuneqarsinnaapput, ersarissusaat assigiinngisitaarlutik. Ungasissumi qalipaatit qorsuit tungujortullu taartut tarratut qalipanneqarsimasut isigigaanni, allaanngilaq ilulissat immap qaavani uppinnaveersaartut. Immap sikumik neriornerani soorlumi sikut qulaaniittut nakkakaaginnassasut.  

Iluliaq angalasoq assigalugu, Høeghip nammineq angalanissamik pisariaqartitsinera angerlarsimaannarnissamik kissaateqarneranut naapertuuppoq. Akvarellit, Høeghip suliaani nalinginnaasumik atorneqartartut angalanermi nassaruminarput, Icebergs – from the Ice Fjord-illi angissusaa isiginiassagaanni (120 x 240 cm) taamaallaat qalipaasarfimmi qalipanneqarsinnaasimassaaq. Krydsfinerimi qalipagaq angisooq qanimut isigalugu, ilulissanut sinerissap qanittuani angalaartunut angissutsinut tunngatillugu ilumoorpasissinnaavoq.

Qalipaasoq, ilusilersuisoq grafikerilu, Høegh, immaqa Kalaallit Nunaanni eqqumiitsuliortut ilisimaneqarnerpaat suliaqarsimanerpaallu ilagaat. Eqqumiitsuliai oqartussat illuutaanni, ilisimatusarfinni (ilaatigut Pinngortitaleriffimmi aammalu Ilisimatusarfiup isertarfiani) kusassaapput, titartaallunilu suliai oqaluttuanik imaanut nunamullu tunngasunik sammisaqarput, minnerunngitsumik Sassuma Arnaa (1995-imi titartarsimasaa). Icebergs – from the Ice Fjord-imi immap naqqani uumasut imaanilu miluumasut, titarnerit tungujortunik taartunik qalipaatillit atorlugit abstraktimik ilusilersorneqarsimapput, aput aannikoq imalluunniit anorimit piiarneqarsimasoq takutillugu sissamilu qaarsuit nuisillugit; aputit eqqaaniittut qaqornerulersiinnarlugit. Høeghip qalipaasarfimminiit isikkivik takutinniarlugu akvarellit ilaatigut aamma atortarpai. Suliaani Akia-mik ilisimaneqartuni, ukiuni qulikkuutaani ukiullu ataatsip ingerlanerani kangerlummi qeqertat, Høeghip qalipaasarfimmi igalaaminit takusinnaasani, akvarelit atorlugit qalipattarsimavai. Soorlu Mai Misfelt allassimasoq: ”Akiani isikkivik takussaajuaannarpoq – soorlumi imminut assilisarsimasoq, suliaimi isummamikkut assigiinngisitaartuupput, Akiani silap allanngorarnera assigalugu” (qup. 69).

Aammattaaq Høeghip 2013-imi akvareli atorlugu qalipataani arlalinni, Narsami Kuannersuarni uranisiorfiup ammaqqinneqarneranut (Høeghip Qaqortumi najugaqarfianiit kilometerinik 25-nik ungasissusilik), mineralinik qaqutigoortunik allanik aatsitassarsiorsinnaanermut aamma inuit piiaanerat avatagiisinut sunniutaasinnaasaanut akissutaa ersarippoq. Qalipakkani nutaanerusuni taakkunani, ilaatigut Uranium (2013) aamma Abandoned Town (2013) qalipaatit taarnerupput. Icebergs – from the Ice Fjord-imi qalipaatit sallaatsut kuultimillu qalipaatitallit assiginngilaat, akerlianilli Høeghip nammineerluni ”assilissatut eqqumiitsutut” nassuiarpai, annaasassanut aliasunnini ersersillugu (203). “Inuunermi uani pulaartuinnaavugut,“ Høegh oqarpoq (89). Icebergs – from the Ice Fjord-imi immap sikutallip pingaaruteqassusaa isiginiassagutsigut, Høeghip nunamut nammineq attaveqarnera aamma eqqarsaatigisariaqarparput. Høeghi imaq sumiiffimminilu avatangiisit qanoq misigissuseqarfigivai? Tamanna qanoq allanngoriartorpa?

Umiatsiamik angalasaqaagut, aamma uanga kisimiilluni allallu peqatigalugit umiatsiamik angalasaqaanga. Assimi imaq takuneqarsinnaavoq. Silarsuaq tamakkerluni uaniippoq. Nunami silaannarmi – tamatumalu uagutsinnut, inunnut tamanut qanoq isumaqartiginera – pinngortitarsuaq sunut tamanut ikiuutaasoq avatangiiserigatsigut.

Høeghip imaanut qanimut attaveqarnera qalipagaani tamani erserpoq. Tamanna pinngortitami mikisualunnik allanngoriartortunillu eqqumaffiginninnerani, soorlu immap attugaani titarnerni ersersinneqarpoq. Immap attugaani titarnerit aammalu sermip nungukkiartorneranut nakkaasarneranullu atatillugu allanngoriartornerit, Glaciologiimik ilisimatusarnerup aallartinneqarneraniilli ilisimatusartunit annertuumik misissuiffigineqarsimapput. Aamma Høeghi inuunermini immikkut ittumik, allamik isiginnittariaaseqarluni tamatumanik misissuisimavoq, tamannalu suliaani amerlasuuni, ilaatigut Icebergs – from the Ice Fjord-imi erserpoq. Immap attugaani titarnernik misissueqqissaarnissamut soqutiginninnerup annertuup takutippaa pinngortitami allanngoriartorneq tamanna piujuatoq, silap pissusaata allanngoriartornerani immallu Issittumi kissatsikkiartornerani allanngoriartornerit taakku siunissami qanoq pingaaruteqartiginissaat siumut oqaatigineq ajornarmat. Høeghip misigisaq taanna eqqortumik ersersippaa, piffissami siumut oqaatigiuminaatsumi inuit Kalaallit Nunaanni Issittumilu isorartusumi isiginnittariaasaat takutillugu.

“Kalaallit nunaanni inuit qaqqamiikkaluarunik imaaniikkaluarunilluunniit mikisuaqqatut misigisarput. [...] Kiffaanngissuseqarnerujussuaq saniatigullu navianartumiittutut misigineq issittumi inuunermi nalinginnaavoq.” (125)